Verslag expertmeeting 15 februari 2018 – Duurzaam vakmanschap

Tussen Europese landen bestaan er enorme verschillen in de waardering van het ambacht. Nederland komt er in de vergelijking niet al te best vanaf. Sterker nog: “We hollen hopeloos achteruit”, aldus professor Arjo Klamer. Het ambacht wordt gezien als ‘iets met je handen doen’, niet met je hoofd. Het gebruik van het cognitieve en analytisch vermogen, dat juist essentieel is voor de beheersing van een ambacht, wordt hiermee genegeerd. Denk ook maar aan het spreken over ‘hoog’ en ‘laag’ opgeleid. De situatie in Nederland kent een lage waardering en status van het ambacht, met een vermagerde infrastructuur en een dalend aantal ambachtslieden en –studenten. Maar wiens probleem is dat eigenlijk? En waar ligt de oplossing? Deze en andere vragen kwamen aan bod tijdens de expertmeeting over duurzaam vakmanschap in Het Provinciehuis, Noord-Holland.

Inspringen op het juiste moment

Een grotere waardering begint mede in het basisonderwijs. Daar staan de ambachten nog verre van op gelijke voet met rekenen en schrijven. Het kinderen zelf laten ontdekken en ervaren is cruciaal, zegt Paulus van der Jagt van Stichting IJzerhart, want dan volgt trots. Hij geeft smeedlessen aan basisscholen en benadrukt dat er veel belangrijke vaardigheden komen kijken bij een vak als het smeden. Hij pleit ervoor dat de vakmensen zelf het voorbeeld geven, ‘onderaan’ in de maatschappij beginnen, en continuïteit bieden door op structurele basis scholen op te zoeken en buitenschools lessen te geven. Waarom maakt de sector eigenlijk nog geen gebruik van pedagogische kennis om zo het beste moment te kiezen om kinderen te interesseren?

Heel Holland bakt restaureert?

Met een dalend aantal studenten en opleidingen binnen de ambachten, is het voor de opleiders een prangende vraag hoe je jonge mensen kunt interesseren. Duurzaam vakmanschap vraagt om continuïteit van uitvoerbaarheid van de opleidingen, kwaliteit, arbeidsmarktrelevantie en een aantrekkelijk imago. zijn genoemd als mogelijk middel. Het tv-programma ‘Heel Holland bakt’ leidde tot een aanzienlijk hoger aantal aanmeldingen voor bakkersopleidingen. Is een vergelijkbaar concept voor de ambachten een uitkomst? Het invoeren van een meestertitel geeft een ambacht ook meer status. Daarnaast worden modernisering, erkenning en zichtbaarheid genoemd. En hoe werkt straks de nieuwe ‘restauratiepas’, een app voor restauratievaklieden om hun ervaring en projecten te tonen?

Kun je ook over grenzen gaan?

Jazeker, zo biedt het Erasmus+-programma internationale studiemogelijkheden, ook voor studenten van kleine vakopleidingen. Laat studenten eens meewerken aan de restauratie van een kerk in Frankrijk, bijvoorbeeld. Maar de internationale mogelijkheden blijken nog onvoldoende benut. Zonde, want dit internationale aspect zou het vakgebied juist een stuk aantrekkelijker kunnen maken voor jongeren.

Wat heeft de gebruiker ervoor over?

Voor kwalitatief goed ambachtelijk werk betaal je nu eenmaal meer, maar niet iedereen wil of kan dat opbrengen, wat vaak ten koste gaat van de kwaliteit die ambachtelijk vakwerk biedt. Is dit op te lossen met het delen van kennis met de eigenaren, of vraagt dit meer ondernemerschap vanuit de sector? Onder studenten wordt al een identiteitsconflict bespeurt: een spanning tussen liefde voor het vak, en het moeten verdienen van geld. Docenten moeten dus weten hoe ze kunnen zorgen voor een betere aansluiting tussen de studenten en de arbeidsmarkt.

Toekomstbestendigheid

Een herwaardering van de ambachten, binnen een paar jaar het aantal mensen op de vakopleidingen weer op peil en een betere aansluiting tussen opleiding en arbeidsmarkt: dat is het streven. Wat kunnen we doen voor toekomstbestendige ambachten?

  • Zet (een deel van) de bestaande overheidssubsidies voor het onderhoud van monumenten in voor het ondersteunen van de infrastructuur van de (restauratie)ambachten en vakkundig personeel.
  • Geef de ambachten een plek binnen het basisonderwijs en laat mensen al jong ervaren wat er komt kijken bij het (restauratie)ambacht.
  • Opleidingen en vakorganisaties: voor je je richt op nieuwe doelgroep jongeren, leer meer over je huidige studenten: wie zijn zij en wat vinden zij? Maak gebruik van eigentijdse media, technologie en organiseer (internationale) wedstrijden en aansprekende vakmensen als voorbeeld.
  • Laat je inspireren door het gildesysteem met de meester-gezelconstructie.
  • Zoek de internationale samenwerking op en benut de mogelijkheden voor Europese samenwerking, zoals via Erasmus+ en Creative Europe.